Không phải tất cả các bệnh về đường tiêu hóa đều có thể phòng ngừa được. Tuy nhiên, hầu hết các bệnh này đều có thể bị ảnh hưởng bởi thói quen sinh hoạt và những lựa chọn trong lối sống của bạn.
Phòng ngừa bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD)
Có rất nhiều cách bạn có thể thực hiện để phòng ngừa các triệu chứng của bệnh GERD. Một số thay đổi lối sống đơn giản bao gồm:
- Khi ngủ, hãy kê cao đầu và vai bằng gối chống trào ngược (gối nêm) hoặc kê thêm gối. Nằm nghiêng sang bên trái cũng có thể giúp giảm tình trạng trào ngược axit.
- Tránh các loại thực phẩm làm suy yếu hoặc giãn cơ thắt thực quản dưới trong quá trình tiêu hóa. Bao gồm: cà phê, sô cô la, thực phẩm nhiều chất béo, sữa nguyên kem, bạc hà, các loại húng lủi.
- Hạn chế các thực phẩm có tính axit vì chúng có thể làm tình trạng kích ứng trở nên nghiêm trọng hơn khi bị trào ngược lên. Những thực phẩm này bao gồm các loại trái cây họ cam quýt và cà chua
- Tránh đồ uống có ga. Việc ợ hơi do khí trong dạ dày có thể khiến cơ vòng thực quản mở ra và làm tăng khả năng trào ngược.
- Ăn các bữa nhỏ hơn nhưng thường xuyên hơn.
- Không nằm xuống ngay sau khi ăn.
- Không ăn trong khoảng ba đến bốn giờ trước khi đi ngủ.
- Nếu bạn hút thuốc, hãy ngừng hút.
- Hạn chế hoặc tránh uống rượu. Rượu làm giãn cơ vòng thực quản.
- Giảm cân nếu bạn bị béo phì. Béo phì có thể khiến cơ vòng thực quản khó duy trì trạng thái đóng kín.
- Tránh mặc quần áo bó sát. Áp lực gia tăng lên vùng bụng có thể khiến cơ vòng thực quản mở ra.
- Sử dụng kẹo ngậm hoặc nhai kẹo cao su để duy trì việc tiết nước bọt.
Phòng ngừa các triệu chứng bệnh celiac
Vì bệnh celiac là một rối loạn di truyền và vì gluten xuất hiện trong chế độ ăn của hầu hết mọi người, nên không có cách thực tế nào để phòng ngừa bệnh này. Nếu bạn mắc bệnh, bạn có thể ngăn chặn tổn thương đường ruột và loại bỏ các triệu chứng bằng cách tuân thủ nghiêm ngặt chế độ ăn không chứa gluten. Mặc dù chưa được chứng minh, một số chuyên gia nghi ngờ rằng nếu bệnh celiac xuất hiện trong gia đình bạn, bạn có thể trì hoãn sự khởi phát của bệnh ở con mình hoặc giảm khả năng trẻ mắc bệnh bằng cách cho trẻ bú mẹ, từ đó trì hoãn việc đưa các loại thực phẩm khác vào chế độ ăn của trẻ sơ sinh.
Phòng ngừa bệnh túi thừa đại tràng và viêm túi thừa
Những người có chế độ ăn chứa nhiều chất xơ ít có khả năng phát triển bệnh túi thừa đại tràng, tức là các túi nhỏ hình thành trong thành ruột già. Lượng chất xơ được khuyến nghị hằng ngày là ít nhất 20 gram mỗi ngày, nhưng mục tiêu tốt hơn cho sức khỏe là 35 gram chất xơ mỗi ngày, tốt nhất đến từ trái cây, rau củ và ngũ cốc.
Bác sĩ cũng có thể khuyên bạn sử dụng cám chưa qua chế biến hoặc sản phẩm bổ sung chất xơ. Điều quan trọng là cần tăng lượng chất xơ từ từ và uống nhiều nước hơn để làm tăng khối lượng phân, giúp giảm áp lực bên trong ruột. Hoạt động thể chất cũng có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh túi thừa đại tràng. Bằng cách tăng lượng chất xơ trong chế độ ăn, duy trì đủ nước cho cơ thể và tập thể dục thường xuyên, bạn sẽ giảm khả năng hình thành các túi thừa. Những biện pháp này cũng giúp phòng tránh viêm túi thừa, tình trạng một túi thừa bị viêm thường do nhiễm trùng gây ra.
Hỗ trợ đối với bệnh Crohn
Hiện nay không có cách nào để phòng ngừa bệnh Crohn. Tuy nhiên, bạn có thể ngăn tình trạng bệnh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cơ thể. Hãy duy trì một chế độ ăn uống cân bằng, giàu dinh dưỡng để dự trữ vitamin và dưỡng chất giữa các đợt bệnh tái phát hoặc bùng phát. Nhờ đó, bạn có thể giảm các biến chứng do thiếu dinh dưỡng gây ra, chẳng hạn như sụt cân hoặc thiếu máu.
Ngoài ra, không nên hút thuốc. Bên cạnh nhiều tác hại khác đối với sức khỏe, hút thuốc là một yếu tố nguy cơ làm phát triển bệnh Crohn và cũng có liên quan đến các biến chứng như hình thành đường rò.
Bệnh Crohn có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng. Hãy kiểm tra đại tràng định kỳ để phát hiện sớm những thay đổi tiền ung thư hoặc ung thư. Hãy trao đổi với bác sĩ về loại xét nghiệm nào nên thực hiện và tần suất cần lặp lại các xét nghiệm đó.
Hạn chế các triệu chứng của viêm loét đại tràng
Hiện nay không có cách nào để phòng ngừa bệnh viêm loét đại tràng.
Tuy nhiên, bạn có thể giảm tần suất xuất hiện các triệu chứng bằng cách tránh những loại thực phẩm dễ gây ra các đợt bùng phát như đồ ăn cay, sữa.
Nếu bạn mắc viêm loét đại tràng, bạn có thể giảm bớt những ảnh hưởng mà bệnh gây ra cho cơ thể bằng cách duy trì một chế độ ăn uống cân bằng, giàu dinh dưỡng, đặc biệt là trong những giai đoạn bệnh lui (khi cơ thể tạm thời chưa xuất hiện các triệu chứng chán ăn, buồn nôn). Việc này giúp bạn tích lũy dưỡng chất, sẵn sàng ứng phó và ngăn ngừa nguy cơ sụt cân hoặc thiếu máu nếu đợt bùng phát quay trở lại.
Kiểm soát hội chứng ruột kích thích (IBS)
Vì chưa ai biết chính xác nguyên nhân gây ra hội chứng ruột kích thích (IBS), nên không thể phòng ngừa hoàn toàn rối loạn này. Tuy nhiên, sau khi được chẩn đoán mắc IBS, người bệnh có thể giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng bằng cách giảm căng thẳng và thay đổi chế độ ăn uống.
Ghi nhận tác quyền và Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bản quyền © 2025 thuộc Đại học Harvard. Tác phẩm gốc được Harvard Health Publishing biên soạn bằng tiếng Anh. Manulife hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính chính xác và sự phù hợp của bản dịch này. Phiên bản tiếng Việt là bản dịch từ nguyên bản tiếng Anh và chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin. Trong trường hợp có bất kỳ sự khác biệt hoặc cách hiểu không rõ ràng nào giữa bản tiếng Việt và bản tiếng Anh, bản tiếng Anh sẽ được ưu tiên áp dụng.
